Bademcik ve Geniz Eti

Bademcik ve geniz eti nedir?

Bademcikler (tonsiller) boğazın iki yanında, geniz eti (adenoid) ise burnun arka kısmında, genizde yer alan lenfoid dokulardır. Vücudun bağışıklık sisteminin parçasıdırlar ve özellikle erken çocukluk döneminde mikroplarla ilk karşılaşmada rol oynarlar. Geniz eti çoğu çocukta okul çağından sonra küçülmeye başlar ve ergenlikte büyük oranda geriler.

Bu dokular bazen sık iltihaplanır, bazen de nefes yolunu, burnu ya da kulağın havalanmasını sağlayan östaki borusunu tıkayacak kadar büyür. İşte bu durumda şikâyetler başlar ve tedavi gündeme gelir. Bağışıklıkta görevli olmaları, her büyümenin ya da her boğaz enfeksiyonunun ameliyat gerektirmediği anlamına gelir; karar dikkatle verilir.

Kimlerde sorun yaratır?

Geniz eti büyümesi ağırlıklı olarak çocukluk çağının sorunudur. Bademcik sorunları ise hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülür: yetişkinlerde tekrarlayan bademcik iltihabı, bademcik çevresinde apse, bademcik yüzeyinde biriken ve ağız kokusuna yol açan taşlar (tonsillolit) ve horlama başlıca başvuru nedenleridir. Tek taraflı ve hızlı büyüyen bademcik gibi farklı bulgular ise mutlaka ayrıca değerlendirilir.

Belirtiler

Şikâyetler, dokunun iltihaplanmasına mı yoksa büyüyerek tıkanıklık yapmasına mı bağlı olduğuna göre değişir:

• Ateşle seyreden, sık tekrarlayan boğaz ağrısı ve bademcik iltihabı
• Ağızdan nefes alma, ağzı açık uyuma ve sürekli burun tıkanıklığı
• Horlama, uykuda nefes duraklamaları ve huzursuz uyku
• Genizden konuşma ve sürekli burun akıntısı
• Tekrarlayan orta kulak iltihabı ya da kulakta sıvı birikmesine bağlı işitme azalması
• Yutma güçlüğü, ağız kokusu, bademciklerde beyaz taşlar
• Çocuklarda gündüz dikkat sorunları, iştahsızlık ve büyümede gerilik

Muayene ve tanı

Muayenede bademciklerin büyüklüğü, yüzeyi ve çevre dokular incelenir; boyun lenf bezleri kontrol edilir. Geniz eti ağızdan görülemediği için burundan ince bir endoskopla bakılarak büyüklüğü ve burun arkasını ne kadar tıkadığı değerlendirilir. Bazı çocuklarda endoskopi yerine yan boyun grafisi tercih edilebilir.

Kulak şikâyeti olan çocuklarda kulak zarı muayene edilir ve gerekirse orta kulaktaki sıvıyı gösteren timpanometri ile işitme testi yapılır. Uykuda nefes durması şüphesi varsa öykü ayrıntılı alınır; gerekli görülen durumlarda uyku testi istenebilir. Geçirilen enfeksiyonların sayısı, ateşin eşlik edip etmediği ve kullanılan antibiyotikler karar için önemlidir; bu nedenle aileden ya da hastadan enfeksiyonların not alınması istenebilir.

Tedavi seçenekleri

Her büyüme ya da her boğaz ağrısı ameliyat gerektirmez. Viral boğaz enfeksiyonları kendiliğinden geçer; bakteriyel bademcik iltihabında ise uygun antibiyotik tedavisi uygulanır. Geniz eti büyümesine bağlı burun tıkanıklığında, özellikle alerjik bulgular varsa bir süre burun spreyleri ve burun yıkama denenebilir. Hafif şikâyetleri olan çocuklarda izlem çoğu zaman yeterlidir, çünkü dokular yaşla küçülme eğilimindedir.

Ameliyat; şikâyetler sık ve yaşam kalitesini bozacak düzeydeyse, uykuda solunum sorunu varsa ya da kulak ve diş-çene gelişimi etkileniyorsa gündeme gelir. Başlıca gerekçeler şunlardır:

• Sık tekrarlayan bademcik iltihabı: kılavuzlarda sık kullanılan ölçütler, bir yılda 7 ya da daha fazla, iki yıl boyunca yılda 5 ya da daha fazla veya üç yıl boyunca yılda 3 ya da daha fazla belgelenmiş ataktır
• Büyük bademcik ve/veya geniz etine bağlı horlama ve uyku apnesi
• Geniz eti büyümesine eşlik eden tekrarlayan orta kulak iltihabı ya da kalıcı kulak sıvısı
• Bademcik çevresinde apse geçirilmesi (özellikle tekrarladığında)
• Sürekli ağızdan nefes almaya bağlı yakınmalar
• Tek taraflı büyüme gibi başka bir hastalıktan şüphelenilen durumlar

Ameliyat nasıl yapılır?

Bademcik (tonsillektomi) ve geniz eti (adenoidektomi) ameliyatları genel anestezi altında, ağız yoluyla yapılır; yüzde ya da boyunda dışarıdan kesi olmaz. Gerekli durumlarda iki işlem aynı seansta yapılır; kulakta kalıcı sıvısı olan çocuklarda aynı anestezide kulak zarına havalandırma tüpü yerleştirilmesi de planlanabilir.

Geniz eti ameliyatı genellikle kısa sürer; bademcik ameliyatı ise çoğu hastada bir saatin altında tamamlanır. Hastaların önemli bir kısmı aynı gün ya da bir gece gözlem sonrasında taburcu edilir. Küçük yaştaki çocuklarda, uyku apnesi olanlarda ve eşlik eden hastalığı olanlarda bir gece hastanede kalmak tercih edilebilir. Kesin süre muayenede belirlenir.

Ameliyatlar Medical Park Antalya Hastanesi’nde yapılır. Öncesinde kan tahlilleri ile anestezi değerlendirmesi yapılır; ailede kanama eğilimi varsa ya da kan sulandırıcı ilaç kullanılıyorsa mutlaka belirtilmelidir.

İyileşme takvimi

Yalnızca geniz eti alınan çocuklarda iyileşme genellikle birkaç gün içinde tamamlanır. Bademcik ameliyatında ise süreç daha uzundur:

1. İlk günBoğaz ağrısı ve yutkunurken rahatsızlık beklenir. Ağrı kesiciler hekimin önerdiği şekilde düzenli kullanılır. Bol sıvı alınması ve soğuk, yumuşak gıdalarla beslenmeye başlanması önerilir.
2. İlk haftaAğrı çoğu hastada 3–7. günler arasında artabilir ve kulağa vurabilir; bu durum genellikle normaldir. Bademcik yatağında beyaz-sarı bir örtü oluşur, bu iyileşmenin parçasıdır. Ilık ya da soğuk, yumuşak gıdalar (yoğurt, muhallebi, püre gibi) tercih edilir; sıcak, baharatlı, asitli ve sert gıdalardan kaçınılır. Sıvı alımı aksatılmamalıdır.
3. 2. haftaAmeliyat sonrası kanama riski özellikle 5–10. günler arasında devam eder. Ağızdan ya da burundan kan gelmesi, kan tükürme veya kan kusma olursa vakit kaybetmeden hekime ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır. Çocuklar genellikle bu dönemin sonunda okula, yetişkinler işe dönebilir.
4. 1 ayBoğazdaki iyileşme büyük oranda tamamlanır, normal beslenmeye dönülür. Kontrol muayenesinde iyileşme değerlendirilir; kulak sıvısı ya da uyku sorunu nedeniyle ameliyat olanlarda bu şikâyetlerin seyri takip edilir.

Riskler ve alınan önlemler

Bademcik ameliyatının en önemli riski ameliyat sonrası kanamadır; çoğunlukla ilk saatlerde ya da 5–10. günler arasında görülür ve bazen yeniden müdahale gerektirebilir. Bunun dışında ağrı, yetersiz sıvı alımına bağlı halsizlik, geçici tat değişikliği, ses değişikliği ve anesteziye bağlı riskler bulunur. Geniz eti ameliyatında doku zamanla bir miktar yeniden büyüyebilir.

Riskleri azaltmak için ameliyat öncesi kanama öyküsü sorgulanır ve tahliller yapılır, kan sulandırıcı ve bazı ağrı kesiciler hekim önerisine göre düzenlenir. Ameliyat sonrası beslenme, sıvı alımı ve ağrı kontrolü ayrıntılı olarak anlatılır; aileye hangi durumda acil başvurulması gerektiği yazılı ve sözlü olarak açıklanır.