Kulak Zarı Delinmesi

Kulak zarı delinmesi nedir?

Kulak zarı, dış kulak yolunu orta kulaktan ayıran ince bir zardır. Ses dalgalarıyla titreşerek işitmede görev alır ve orta kulağı dış ortamdan korur. Bu zarda oluşan açıklığa kulak zarı delinmesi (perforasyon) denir.

Delik; orta kulak iltihabı sırasında zarın basınçla yırtılması, kulağa sokulan cisimler, şiddetli tokat ya da patlama gibi ani basınç değişiklikleri, dalış ve uçuş sırasında yaşanan basınç travmaları veya daha önce takılmış ventilasyon tüpünün çıkmasından sonra kapanmayan açıklık gibi nedenlerle oluşabilir. Uzun süreli orta kulak hastalıklarına bağlı delikler de görülebilir.

Belirtiler ve başvuru nedenleri

Belirtiler deliğin büyüklüğüne, yerine ve nedenine göre değişir. Küçük delikler hiçbir şikâyete yol açmayabilir ve başka bir nedenle yapılan muayenede fark edilebilir.

• İşitmede azalma
• Kulakta dolgunluk ya da tıkanıklık hissi
• Tekrarlayan ya da uzun süren kulak akıntısı
• Özellikle kulağa su kaçtıktan sonra başlayan enfeksiyonlar
• Travma sonrasında ani ağrı, kanlı akıntı ya da kulak çınlaması
• Bazı hastalarda baş dönmesi

Muayene ve tanı

Tanı KBB muayenesiyle konur. Kulak zarı otoskopla ve gerektiğinde mikroskop altında (otomikroskopi) ayrıntılı olarak incelenir; deliğin büyüklüğü, yeri, kenarlarının durumu ve orta kulakta iltihap olup olmadığı değerlendirilir.

İşitmenin ne ölçüde etkilendiğini anlamak için işitme testi (odyometri) yapılır. Gerekli durumlarda orta kulak basıncını ve zarın hareketliliğini ölçen timpanometri gibi ek testlerden yararlanılır. Uzun süreli akıntı, işitme testinde beklenenden fazla kayıp ya da orta kulakta başka bir hastalıktan şüphelenilen seçilmiş hastalarda bilgisayarlı tomografi istenebilir. Bu bulgular, tedavi seçeneğini belirlemede yol gösterir.

Tedavi seçenekleri

Her delik ameliyat gerektirmez. Özellikle travmaya bağlı küçük delikler ve iltihap sırasında oluşan delikler, kulak kuru tutulduğu ve enfeksiyon kontrol altına alındığı sürece haftalar içinde kendiliğinden kapanabilir. Bu dönemde hekimin önerdiği aralıklarla kontrol muayenesi yapılır.

Akıntı varsa önce enfeksiyon tedavi edilir; uygun damla ya da ilaçlar hekim tarafından düzenlenir. Kulağa su kaçmaması bu süreçte önemlidir. Bazı küçük deliklerde muayene koşullarında yapılan basit onarım yöntemleri de değerlendirilebilir.

Kendiliğinden kapanmayan, tekrarlayan enfeksiyona ya da işitme kaybına yol açan deliklerde zarın onarıldığı ameliyat, yani timpanoplasti gündeme gelir. Ameliyat zamanı, kulağın kuru ve iltihapsız olduğu bir dönemde planlanır.

Timpanoplasti nasıl yapılır?

Timpanoplasti genellikle genel anestezi altında, mikroskop eşliğinde yapılır. Delik, kişinin kendi dokusundan, çoğunlukla kulak çevresinden alınan ince bir zar (kas zarı) ya da kıkırdak ile kapatılır. Bu doku, zarın altına ya da üstüne yerleştirilerek iyileşme sırasında üzerinde yeni zarın oluşması için bir iskelet görevi görür.

Ameliyata deliğin yerine ve büyüklüğüne, kulak yolunun yapısına göre kulak kanalının içinden ya da kulağın arkasından yapılan bir kesiyle ulaşılabilir. Orta kulaktaki küçük kemikçiklerde bir sorun varsa aynı ameliyatta değerlendirilebilir. Ameliyat genellikle bir ila iki saat arasında sürer; kesin süre muayenede belirlenir. Çoğu hasta aynı gün ya da bir gece kaldıktan sonra taburcu olur.

İyileşme süreci

İyileşme kişiye ve yapılan işleme göre değişir. Aşağıdaki takvim genel bir çerçevedir.

1. İlk günKulak kanalında tampon ve kulak üzerinde pansuman bulunur. Hafif ağrı, kulakta dolgunluk ve işitmede azalma hissi normaldir. Kısa süreli hafif baş dönmesi olabilir.
2. 1. haftaKulağa su kaçırılmamalıdır; duşta kulak yağlı pamuk gibi hekimin önerdiği bir yöntemle korunur. Sümkürmekten kaçınılır, hapşırırken ağız açık tutulur. Ağır kaldırma ve zorlanmadan kaçınılır. Kulak arkası kesi yapıldıysa dikişler kontrolde değerlendirilir.
3. 2–4. haftaKulak kanalındaki tampon kontrol muayenesinde, hekimin belirlediği zamanda temizlenir. Bu dönemde de kulak kuru tutulur. Uçak yolculuğu, dalış ve yüzme için hekimin önerisi beklenir.
4. 1–3 ayYeni zar giderek olgunlaşır. Kontrollerde zarın durumu mikroskop altında değerlendirilir. İşitmedeki değişiklik, zar iyileştikten sonra yapılan işitme testiyle değerlendirilir; bu genellikle birkaç ay sonra yapılır.
5. Sonraki dönemYüzme ve dalış gibi kulağa su ya da basınç etkisi olan etkinliklere dönüş zamanı, iyileşme durumuna göre hekim tarafından belirlenir.

Riskler ve alınan önlemler

Timpanoplasti sık uygulanan bir kulak ameliyatıdır; yine de bazı riskleri vardır. Yerleştirilen dokunun tutmaması ve deliğin yeniden açılması, enfeksiyon, ameliyat sonrası geçici ya da uzun süren baş dönmesi, kulak çınlaması ve dilin bir tarafında tat alma değişikliği görülebilir. Tat değişikliği orta kulaktan geçen bir sinir dalıyla ilgilidir ve çoğu hastada zamanla azalır. Nadiren işitmede azalma, çok nadiren de yüz siniri ile ilgili sorunlar olabilir.

Riskleri azaltmak için ameliyat, kulak kuru ve iltihapsızken planlanır; ameliyat mikroskop altında, kulak yapılarına özen gösterilerek yapılır. Ameliyat sonrası kulağın sudan korunması, sümkürmemek ve kontrollere düzenli gelmek dokunun tutma olasılığını artırmaya yardımcı olur. Şiddetli baş dönmesi, artan ağrı, ateş, kötü kokulu akıntı ya da yüzde güçsüzlük fark ederseniz hekiminize vakit kaybetmeden başvurun.

Günlük hayatta nelere dikkat edilmeli?

Kulak zarında delik varken kulağa su kaçması enfeksiyon riskini artırır. Banyo sırasında kulağın korunması, havuz ve denizde yüzmeden önce hekime danışılması önerilir. Kulak temizliği için kulak çubuğu ya da başka bir cismin kanala sokulmaması gerekir. Akıntı, ağrı ya da işitmede ani azalma fark ederseniz muayene için gecikmeden başvurun.